خداوند انسان را آفرید و آنرا خلیفه خود بروی زمین قرار داد و بر تمام موجودات برتری بخشید. به او هم خصلت حیوانات مثل شهوت و… داد و هم خصلت فرشتگان یعنی عقل. و این بدین خاطر بود که انسان را بر سر دوراهی شهوت و عقل قرار دهد و بیازماید تا برایش ثابت شود که در کدام دسته قرار دارد حیوان یا فرشته!!

خداوند  سه نوع وجود یا نفس را در انسان گذاشت یکی خصلت حیوانات که به نفس اماره تعبیر می شود و یکی هم وجدان یا همان نفس لوامه و دیگری نفس مطمئنه که با وجود آن در انسان، ایشان شایسته مقام خلیفه اللهی خواهد شد. مقامی که خود خداوند به خلیفه خود فرموده اند دست تو دست من خواهد بود. یعنی به غیر از خدایی خدا، قدرتش را در اختیارش قرار خواهد داد.

در آغاز تکلیف در درون انسان، فقط دو نفس اماره و لوامه وجود دارند و بین نفس اماره و نفس لوامه یعنی همان وجدان کشمکشهایی وجود خواهد داشت و انسان مخیر است که به حرف هرکدام از آنها توجه نماید دیگری را بر زمین زده و حتی تا نابودی پیش خواهد برد. به همین خاطر است کسانی که برای اولین بار مرتکب جرمی میشوند با دلهره و ترس انجام می دهند اما وقتی آن گناه را تکرار کردند برایشان عادی می شود. این نشان دهنده این است که نفس اماره بر لوامه و وجدان انسان غلبه کرده است.

نفس اماره همان نفسی است که انسان را به بدیها و خصلتهای حیوانی دعوت می کند همانطوریکه قرآن کریم از زبان حضرت یوسف(ع) فرموده اند: ( وَمَا أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلاَّ مَا رَحِمَ رَبِّيَ إِنَّ رَبِّي غَفُورٌ رَّحِيمٌ(53/یوسف)و من نفس خود را تبرئه نمى‏كنم چرا كه نفس قطعا به بدى امر مى‏كند مگر كسى را كه خدا رحم كند زيرا پروردگار من آمرزنده مهربان است. )

نفس لوامه همان وجدان انسان است همانیست که انسان را ملامت می کند و از بدیها باز می دارد و اگر مرتکب بدی شد او را سرزنش می کند که خداوند در سوره قیامت آیه دوم برای اینکه ثابت کند قیامت حق است به آن قسم خورده است: ( وَلَا أُقْسِمُ بِالنَّفْسِ اللَّوَّامَةِ(2/قیامت) و سوگند به نفس لوامه و وجدان بيدار و ملامتگر كه رستاخيز حق است).

اما سومین نفسی که در انسان قرار داده شده و در آغاز تکلیف خودنمایی نمی کند همان نفس مطمئنه است و تا زمانی که نفس اماره وجود دارد این نفس در انسان ظهوری ندارد بلکه وظیفه نفس لوامه است که با اماره بجنگند و او را مغلوب نماید و زمینه وجود وحضور این نفس مطمئنه را فراهم سازد. اگر چنین شد انسان به مقام خلیفه اللهی خواهد رسید همان مقامی که دست او دست خدا چشم او چشم خدا و…. و جایگاه او خلد برین و بهشت الهیست به طوریکه در سوره فجر به آن اشاره شده است:  ( يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ﴿27﴾ ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَّرْضِيَّةً﴿28﴾ فَادْخُلِي فِي عِبَادِي﴿29﴾ وَادْخُلِي جَنَّتِي﴿30﴾ اى نفس مطمئنه(27) خشنود و خداپسند به سوى پروردگارت بازگرد(28) و در ميان بندگان من درآى (29) و در بهشت من داخل شو(30))

در وجود انسان یا جای نفس اماره است و یا جای مطمئنه. هر دو با هم جمع نمی شوند و این انسان است که خود اختیار می کند که به دستور نفس اماره گوش فرا دهد و همانند حیوانات زندگی کند و یا اینکه به کمک نفس لوامه بشتابد و زمینه ایجاد نفس مطمئنه را فراهم نماید و به مقام قرب الهی برسد.

در ماه پر خیر و برکت، یعنی رمضان المعظم به سر می بریم. ماهی که در رحمت خداوندی بروی بندگان باز است و دست و پای شیاطین را قفل و زنجیر زده اند تا در این ماه مبارک دسترسی به بندگان خدا نداشته باشند و بندگان بتوانند دراین ماه مغفرت، توبه نموده و بر قدرت و تحکم نفس لوامه خود بیافزایند تا بتوانند محکمتر و قویتر با وسوسه های شیاطین مقابله نمایند. اما سوال اینجاست که چرا با وجود در اسارت بودن شیاطین، هنوز گناهکاران، روزه خوارانی وجود دارند که به گناه خود ادامه می دهند و نسبت به این ماه پربرکت بی اعتنا هستند؟ جواب روشن است. درست است که شیاطین تسلطی ندارند اما آنها کودکانی در وجود انسانها و بندگان خدا تربیت کرده اند که کار شیطانی انجام می دهند که همان نفس اماره هستند.

شیطان انسان را فقط دعوت به گناه و نافرمانی خداوند می کند و این انسان است که با اختیار خود این دعوت را استجابت نموده و یا اینکه رد نماید. مثل این است که بگوییم شخصی شما را دعوت به مهمانی کرده است دیگر اختیار با خود شماست که دعوت مهمانی ایشان را قبول کنید یا نه!!  همان طوریکه شیطان در جواب کافران و گناهکارانی که او را باعث گمراهی و گناه خود می دانند، این چنین می دهد: ( وَقَالَ الشَّيْطَانُ لَمَّا قُضِيَ الأَمْرُ إِنَّ اللّهَ وَعَدَكُمْ وَعْدَ الْحَقِّ وَوَعَدتُّكُمْ فَأَخْلَفْتُكُمْ وَمَا كَانَ لِيَ عَلَيْكُم مِّن سُلْطَانٍ إِلاَّ أَن دَعَوْتُكُمْ فَاسْتَجَبْتُمْ لِي فَلاَ تَلُومُونِي وَلُومُواْ أَنفُسَكُم مَّا أَنَاْ بِمُصْرِخِكُمْ وَمَا أَنتُمْ بِمُصْرِخِيَّ إِنِّي كَفَرْتُ بِمَآ أَشْرَكْتُمُونِ مِن قَبْلُ إِنَّ الظَّالِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿22﴾ و چون كار از كار گذشت [و داورى صورت گرفت] شيطان مى‏گويد در حقيقت‏خدا به شما وعده داد وعده راست و من به شما وعده دادم و با شما خلاف كردم و مرا بر شما هيچ تسلطى نبود جز اينكه شما را دعوت كردم و اجابتم نموديد پس مرا ملامت نكنيد و خود را ملامت كنيد من فريادرس شما نيستم و شما هم فريادرس من نيستيد من به آنچه پيش از اين مرا [در كار خدا] شريك مى‏دانستيد كافرم آرى ستمكاران عذابى پردرد خواهند داشت.(22/ابراهیم)).

اگر این تشبیه را در مورد شیطان و انسان و نفس اماره به کاربریم بی جا نخواهد بود و آن اینکه: انسان را پدر و نفس اماره را کودک و فرزند آن پدر و شیطان را بستنی فروش، یا بادبادک فروش یا پفک فروش …. فرض کنیم. پدری که همراه فرزندش در خیابانها گذر می کند و به یک بستنی فروشی می رسند که بستنی ها را خوشمزه معرفی می کند(چون شیطان فقط دعوت می کند و گناه و انجام آنرا برای انسان و در نظر او زیبا جلوه می دهد. ) و  بر اشتهای کودک می افزاید و کودک را وامی دارد که بر پدر فشار بیاورد تا به خواسته او عمل بپوشاند و آن بستنی را بخرد. ( چون هرچه ما می کشیم از دشمن درون است نه بیرون. این نفس اماره است که بر انسان فشار می آورد تا مرتکب گناه زینت داده شده شیطان شویم) و اگر آن پدر به حرف کودکش عمل کند آن کودک به خود جرات بیشتری می دهد تا بتواند خواسته خود را برپدر تحمیل کند. ( مانند همان است که اگر به نفس اماره توجه نماییم جرات بیشتری بر گناه پیدا خواهد کرد.)

و وظیفه ما در ماه مبارک رمضان این است بتوانیم با نفس اماره بجنگیم و آنرا نابود سازیم. چون این تنها فرصتیست که خداوند در ماه پرخیر و برکت در اختیار بندگان گذاشته است. و هرکس توانست خوش به حالش وگرنه بعد از ماه رمضان دوباره همان آش است و همان کاسه. همان شیطان است و وعده های زینت داده اش و چه سخت است فرار کردن و گذشتن از لذتهای دنیوی و پوچ.

پس دوستان بیایید، در این ماه مبارک رمضان، مواظب این نفس اماره باشیم.

• پنج کار اساسی برای انجام آزادانه گناه!!
• عجب میزبانی و عجب مهمانی
• معرفی می کنم: شیطان!! (قسمت اول)